✅ مجاهده برای کسب روزی حلال
🔸 «کسب روزی حلال» مفهومی است که در مدل معیشتی انسان مسلمان یا به تعبیر امروزی سبک زندگی اسلامی، جایگاه رفیعی دارد، تا اندازهای که از آن بهعنوان «اصلیترین» بخش عبادات یاد میکنند؛ از پیامبر اکرم (ص) نقل است که فرمودند: «عبادت 10 جزء دارد، که 9 جزء آن، طلب روزى حلال است.» (بحارالأنوار، ج 103، ص 9)
🔹 امام صادق (ع) نیز در تعبیر دیگری، فرد تلاشگر در راه تأمین معیشت و روزی خانواده خود را به رزمنده در جبهه حق و در راه خدا تشبیه فرمودهاند. (اَلکادُّ عَلَی عِیالِهِ کَالْمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللهِ ـ کافی، ج 5، ص 88)
🔸 اما این رویکرد تکریمی و این جایگاه والای در نظر گرفته شده برای تأمینکنندگان معیشت خانواده را چگونه باید تبیین کرد؟
👈 الف) جنبههای معرفتی
مهمترین کارکرد انسانسازانه تلاش برای روزی کسب «حلال»، توجه به نظاممندی و غایتمندی خلقت و پیوستگی تنگاتنگ و درهمتنیدگی نظام حیات دنیوی و نظام حیات اخروی است؛ یعنی دقیقاً همان اصلی که بنیاد هستیشناسانه انسان مؤمن را شکل میدهد. اعتقاد و باور قلبی به اینکه حلال یا حرام بودن روزی، اثر وضعی متناسب در زندگی فردی و اجتماعی بهجای میگذارد و کسب حلال، فرق ماهوی با کسب حرام دارد، بنیان تفکر انسان دینی را در امور اقتصادی سامان میدهد.
🔹 در زندگی و تمدنی که براساس چنین باوری بنا شود، «کیفیت» درآمدها ارجحیت دارند بر «کمیّت» درآمدها. این تعبیر همان چیزی است که در فرهنگ دینی از آن به «برکت» یاد میشود و هیچ معادلی در اقتصاد لیبرالیستی و اومانیستی غربی برای آن نمیتوان پیدا کرد.
🔸 نکته دومِ معرفتی که مکمل نگاه نخست است، باور به رازق بودن خداوند است؛ انسان تلاشگر برای کسب روزی حلال، «رزق» خود را از جانب خدا و محتوم میداند و یقین دارد که حاصل این تلاش بیهوده نخواهد بود و خداوند رزق وی را تضمین نموده است؛ این اعتقاد نیز اساس و بنیان «توکل» محسوب میشود. توکل، در معنای دقیق خود، به معنی یقین به عملی شدن سنتهای خداوندی در حیات دنیوی است و اینکه هیچ عمل خالصانهای بدون بازخورد متناسب نخواهد بود.
🔹 نکته سومِ معرفتی در کسب روزی حلال، باور به این است که افزایش «برکت» و «رزق»، متناسب با افزایش تقواست؛ هرچه انسان تلاشگر در مسیر تأمین معیشت، بر اخلاص خود و توجه خود به «موازین حلیّت» بیفزاید، خداوند وسعت رزق بیشتری به او میدهد تا آنجا که میفرماید: «هرکس تقوا پیشه کند خداوند از جایی که محاسبهاش را نکرده به او رزق میرساند.» (طلاق، آیه 2 و 3)
👈 ب) جنبههای مرتبط با اعمال
اگر در ادبیات دینی از اینگونه تلاش با صفت «مجاهده» یاد شده است، چندان نباید تعجب کرد. واقع این است که برای حلال بودن روزی، توجهات بسیاری لازم است؛ از جمله:
▫️ توجه به حقالناس که میتواند به مفاهیمی چون کمفروشی نکردن در ارائهی خدمت و کالا، گرانفروشی نکردن، رعایت انصاف و جلب رضایت مشتری، پرهیز از کلاهبرداری، جعل و غش در معامله، احتکار و... گره بخورد.
▫️ توجه به حقالله که با انجام تکالیف شرعی همچون خمس و زکات پیوند دارد.
▫️ شناخت و پرهیز از درآمدهای حرام نظیر پرهیز از رباخواری، رشوه، خرید و فروش آلات قمار، قاچاق کالا، قمار و...
▫️ رعایت قوانین دولت اسلامی همچون مالیات، عوارض و...
▫️ ادا کردن سهم نیازمندان از طریق پرداخت صدقات (در سوره معارج از جمله صفات نمازگزاران واقعی چنین عنوان شده: وَ الَّذينَ في أَمْوالِهِمْ حَقُّ مَعْلُومٌ لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ)
👈 ج) آثار روانی و تربیتی
🔹 درباره تأثیر لقمه پاک در شکوفایی فطرت و یا آثار مخرّب روحی لقمه حرام و شبههناک، حکایات و روایات متعددی در فرهنگ دینی ما وجود است که در این فرصت امکان طرحشان نیست. همینقدر میتوان گفت که «توجه به غذا» -که در قرآن کریم با عبارت «فَلْيَنْظُرِ اْلإِنْسانُ إِلي طَعامِهِ» مورد تأکید قرار گرفته- میتواند یکی از عوامل اصلی سعادت یا شقاوت افراد باشد.
🔸 یکی از درسها و صحنههای فراموشنشدنی عاشورا، توصیههای امام حسین (ع) در روز عاشورا خطاب به سپاهیان عمر سعد است که بیاثر باقی ماند. حضرت در آخر فرمودند: «فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُکُمْ مِنَ الْحَرَامِ» چون شکمهای شما از حرام پرشده است، حرفهای من در شما اثر نمیکند.
🔹 پس بیجهت نیست که سهم اصلی عبادات، به چنین تلاش جهادگرانهای اختصاص یابد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پینوشت: این مطلب توسط روزنامه «صبح نو» در روز سهشنبه چهارم اردیبهشت ماه 1397 منتشر گردید. جهت مشاهده میتوانید از لینک ذیل استفاده نمایید: